Wystawa jest czynna do 16 października 2026 r.
Miejsce: Muzeum Pamięci Sybiru
Wstęp wolny
Kuratorzy wystawy: Wojciech Śleszyński, Julita Waś, Andrés Mauricio Rojas Rojas
Arpilleras to kolorowe tekstylne obrazy, będące tradycyjną formą rękodzieła w Chile. W latach dyktatury Augusta Pinocheta zyskały jednak zupełnie nowe znaczenie. Wykonywały je kobiety – matki, żony, siostry i córki osób zatrzymanych i zaginionych po zamachu stanu 11 września 1973 roku w Chile. Wspólnie tworzone, ułatwiały radzenie sobie z bólem, a jednocześnie utrwalały pamięć o bliskich.
Sybiraków, ofiary stalinowskich represji i Chilijczyków, którzy cierpieli w okresie dyktatury Pinocheta, pozornie dzieli wszystko. Jednak w obu przypadkach językiem porozumienia – nicią, która połączyła dwa odległe zbrodnicze systemy jest sztuka.
Wielu powracających z Sybiru nie spisywało wspomnień. Zamiast słów wybierali pracę rąk – tworzyli rzeźby, rysunki, niewielkie przedmioty, materialne ślady pamięci, w których zawarli traumę, tęsknotę i potrzebę nadania sensu cierpieniu. Natomiast chilijskie kobiety sięgały po najprostsze środki – skrawki tkanin, nici i wełnę. Z nich układały opowieści o bliskich, na których powrót wciąż czekały.
Wystawa „Arpilleras – nici pamięci”, powstała we współpracy Muzeum Pamięci Sybiru z Muzeum Pamięci i Praw Człowieka w Santiago de Chile, opowiada historię dyktatury w Chile językiem sztuki tworzonej z potrzeby serca i pamięci.
Zamach stanu w Chile
11 września 1973 roku, po miesiącach napięć politycznych i niepokojów społecznych w Chile, rząd został obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu. Ten dzień oznaczał nie tylko śmierć prezydenta, ale także śmierć demokracji w Chile. Władza przeszła w ręce wojskowej junty, która mianowała Augusto Pinocheta prezydentem republiki. Zaczął się okres pełen przemocy. W ciągu pierwszych dni po zamachu tysiące ludzi zostało aresztowanych. Dochodziło do porwań, tortur i zabójstw opozycjonistów.
Krótko po zamachu stanu kobiety zaczęły spotykać się w Santiago de Chile, aby wykonywać arpilleras. Spotykały się nie tylko po to, by tworzyć, ale też by być razem: rozmawiać, wspierać się i działać. Na barwnych, pełnych detali tkaninach utrwalono sceny przemocy, strachu i oporu: porwania, więzienia, ośrodki tortur, protesty, strajki głodowe, emigrację i pragnienie powrotu demokracji. W świecie naznaczonym cenzurą ich prace pozwalały mówić o tym, co miało pozostać przemilczane. Te przejmujące świadectwa prawdy historycznej, stały się jednym z symboli oporu przeciwko wojskowej dyktaturze w Chile.
Dzieła zarówno chilijskich kobiet, jak i Sybiraków prezentowane w Muzeum Pamięci Sybiru w ramach wystawy, nie porównują historii ani systemów politycznych. Łączy je coś innego – sztuka jako forma świadectwa i terapii, uniwersalny język ludzi doświadczonych przemocą państwa, niezależnie od miejsca, czasu, ideologii i kultury.
Wystawę można zwiedzać do 16 października 2026 roku w Muzeum Pamięci Sybiru przy ul. Węglowej 1 w Białymstoku.
Wydarzenia towarzyszące:
Nici pamięci – warsztaty edukacyjne z oprowadzaniem kuratorskim
Podczas warsztatów uczestnicy wysłuchają autentycznych relacji świadków historii i przyjrzą się obrazom oraz świadectwom pochodzącym z różnych części świata. Spróbują odkryć, co łączy losy ludzi dotkniętych represjami – od Sybiraków, ofiar stalinowskiego terroru, po Chilijczyków żyjących w czasie dyktatury Pinocheta.
Warsztaty pozwolą spojrzeć na historię szerzej niż przez perspektywę jednego kraju czy jednego wydarzenia. Pokażą, że przemoc państwowa, choć przybiera różne formy i rozgrywa się w różnych miejscach, często pozostawia podobne ślady w życiu ludzi i ich rodzin.
Terminy: 22 lipca i 5 sierpnia, godz. 17.00
Czas trwania: 60 minut
Wiek uczestników: powyżej 14. roku życia
