Dusza Sybiru - Muzeum Pamięci Sybiru

WSTĘP

Pomysłodawcą oraz inicjatorem projektu realizowanego w Muzeum Pamięci Sybiru jest prof. Krzysztof Czyżewski – założyciel ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” – Borderland – Pogranicze, Sejny.
Ambicją programu jest stworzenie przy Muzeum pracowni refleksji wokół doświadczeń granicznych.
Jej zadaniem będzie dbałość o zachowanie kultury pamięci. Sztuka pamiętania to zrozumiała potrzeba zadośćuczynienia pamięci ofiar i ich spadkobierców. Dbanie o historię, losy przodków, to sztuka,
w tworzeniu której niezbędna jest refleksja humanistyczna otwarta na nowe formy wyrazu i szybko zmieniającą się z rzeczywistością młodych pokoleń.


Pracownia refleksji humanistycznej z pewnością wzmocni i wzbogaci dążenie muzeum ku wydobyciu z Sybiru aspektów uniwersalnych, ku rozwijaniu dialogu i współpracy z innymi, o podobnych ambicjach instytucjami i środowiskami w świecie.


ODCINEK I – 01/09.02.2022 r.

Pierwsze spotkanie inaugurujące Muzealną Pracownię Doświadczeń Granicznych pt. „Dusza Sybiru”, projektu realizowanego w siedzibie Muzeum Pamięci Sybiru.

Pierwsze spotkanie dotyczące prezentacji projektu i rozważań nad ideą działalności Muzealnej Pracowni Doświadczeń Granicznych. Ideę projektu przedstawiają prof. Krzysztof Czyżewski, pomysłodawca oraz inicjator projektu oraz prof. Wojciech Śleszyński, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru.

Pracownia refleksji humanistycznej ma za zadanie łączyć zbiory, pracę naukową i edukacyjną z doświadczeniami historycznymi, dylematami moralnymi oraz wyzwaniami, przed jakimi stoją dziś spadkobiercy tradycji. Sztuka pamiętania to wyzwanie, przed którymi stoją nie tylko współczesne muzea, ale też i społeczność. Społeczność, która chce pamiętać, dbać o historię, losy swoich przodków. Zrozumiała jest potrzeba zadośćuczynienia pamięci ofiar i ich spadkobierców. Sybir, przekraczający granice geograficzne i czasowe, ukazuje prawdę o ludzkiej egzystencji, ponadczasową solidarność w cierpieniu i humanizmie z innymi. Tam, gdzie ludzie są stawiani w sytuacjach granicznych, między życiem i śmiercią, skrajnym dobrem i skrajnym złem, zarówno w pojęci sytuacji bytowej, na granicy fizycznego i psychicznego przetrwania, ale też  nieludzkiego systemu politycznego i ideologicznego, mamy do czynienia z doświadczeniami granicznymi. To właśnie o nich opowiada Dusza Sybiru.


ODCINEK II – 02/28.05.2022 r.

Skąd dobro w infernalnym świecie?

W debacie pt. „Skąd dobro w infernalnym świecie?” prowadzonej przez prof. Krzysztofa Czyżewskiego udział wziął dr Piotr M.A. Cywiński, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Odpowiedź na tytułowe pytanie spotkania „Skąd dobro w infernalnym świecie?” próbowano znaleźć przywołując dwie sytuacje graniczne, w których człowieczeństwo zderza się ze złem ekstremalnym – Auschwitz i Sybir oraz posiłkując się materiałem z książki dr. Cywińskiego, „Auschwitz. Monografia człowieka”.

Wspominając świadectwa więźniów, ich wspomnienia oraz relacje poszukiwane są ślady normalności, dobra i przyzwoitości w obozowej rzeczywistości. Prowadzący wraz z gościem spotkania rozważają, czym jest dobro i czy obóz jest możliwą do pojęcia częścią ludzkiego doświadczenia.


ODCINEK III – 22.06.2022 r.

Przetrwanie: zwycięstwo czy klęska?

Gościem kolejnego spotkania była dr Oksana Kis, przewodnicząca Ukraińskiego Stowarzyszenia Badań nad Historią Kobiet, pracująca w Instytucie Etnologii Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki.

Ukraińska badaczka specjalizująca się w zagadnieniach związanych z kobiecym spojrzeniem na najnowsze dzieje naszej części Europy mówiła o początkach swego zainteresowania losami kobiet – ofiar systemu obozowego.

Przywołała również rozmowę z Marią, jedną z ukraińskich więźniarek, która wspominała obozowe próby odczłowieczenia więźniów, nieludzkie traktowanie i wszechobecny głód, zakończyła jednak swą opowieść z dumą: „Przetrwałyśmy. Okazałyśmy się chytrzejsze niż system, który chciał nas zniszczyć.”XX

To stwierdzenie co raz pojawia się w relacjach kobiet, więźniarek Gułagu, dotyczących ich doświadczeń i strategii przetrwania. Punktem wyjściowym do dyskusji była książka autorstwa bohaterski spotkania: „Przetrwanie jako zwycięstwo. Ukrainki w Gułagu”.


ODCINEK IV – 14.10.2022 r.

Inny świat Sybiru

Prof. Włodzimierz Bolecki literaturoznawca i teoretyk literatury, profesor Instytutu Badań Literackich PAN i Wiceprezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, w swojej rozmowie z prowadzącym, prof. Krzysztofem Czyżewskim podkreślił, że spotkanie w Muzeum Pamięci Sybiru w ramach Pracowni Doświadczeń Granicznych „Dusza Sybiru” jest doskonałą okazją do poruszenia tematyki twórczości Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, której jest znawcą.

Otwarcie Muzeum Pamięci Sybiru zbiegło się z wydaniem krytycznym „Innego świata” w opracowaniu profesora Boleckiego, jako kolejnego tomu „Dzieł zebranych” Herlinga-Grudzińskiego.

Herling, jak podkreślił prof. Bolecki, był pisarzem innym niż autorzy także piszący o Gułagu. On nie był tylko kronikarzem swojego losu. Było rzeczą naturalną, że ludzie, którzy przeszli Gułag czy obozy niemieckie i chcieli zostawić świadectwo, pisali tak, by uchwycić szczegół, konkret, żeby to była relacja o wadze jednostkowego świadectwa.


ODCINEK V – 22.11.2022 r.

Dusza Sybiru w perspektywie dziecka

Rozmówczyniami prof. Krzysztofa Czyżewskiego były Jurga Vile i Lina Itagaki, autorki przejmującej książki graficznej „Syberyjskie haiku”, która jest skierowana do dzieci, ale również interesująca dla dorosłych.

Publikacja opowiada o deportacji na Syberię widzianej oczyma dziecka – małego Algisa. Razem z mamą, siostrą i ciocią został deportowany przez Sowietów z rodzimej Litwy w 1940 roku. Wszechobecne głód, przemoc i cierpienia pomagają mu przetrwać duch ukochanego gąsiorka, zastrzelonego przez sowieckiego żołnierza, oraz składane ze skrawków papieru origami, którego nauczyła go zafascynowana japońską kulturą ciocia.


ODCINEK VI – 16.12.2022 r.

Filozofia na nieludzkiej ziemi: humanizm wobec zła

Gościem kolejnego spotkania prowadzonego przez prof. Krzysztofa Czyżewskiego w ramach Pracowni Doświadczeń Granicznych „Dusza Sybiru” był prof. Tadeusz Gadacz, filozof i religioznawca.

Wspominał swoich nauczycieli – księdza Tischnera oraz prof. Barbarę Skargę, która przebywała w głębi Związku Sowieckiego w latach 1944-1956, najpierw jako więźniarka GUŁAGu, potem na przymusowym osiedleniu. Po powrocie napisała wspomnienia pod tytułem „Po wyzwoleniu. 1944-1956”. Prof. Gadacz  przywołał rozmowy z prof. Skargą dotyczące zsyłek, która pracowała zarówno jako felczerka i kilofem rozkopując syberyjską ziemię. Pisała ona w swoich wspomnieniach: „Dziwna strefa bycia, która nie jest jeszcze śmiercią, a nie jest już życiem. (…) W takiej sytuacji nie można filozofować”.

Profesor Gadacz podzielił się również swoją refleksją odnośnie słowa „dobromyślność”. Odwołując się do swojej najnowszej książki, podsumował – „Bo dobrze myślimy logicznie, gdy myślimy sprawnie, zgodnie z regułami logiki, niesprzecznie. Dobrze myślimy etycznie wtedy, gdy myślenie nasze kieruje się na maksymalizację dobra.”


ODCINEK VII – 22.03.2023 r.

Problem winy i kary: Niemcy versus Rosja

Motywem przewodnim rozmowy Basila Kerskiego, dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności w Gdańsku z prof. Krzysztofem Czyżewskim, była zarówno współpraca Niemiec i Rosji, jak i rozbieżności między nimi. Nie zabrakło również odwołania do aktualnej sytuacji politycznej i wojny w Ukrainie.

Tematem niniejszego spotkania była również konfrontacja z totalitarnym i faszystowskim dziedzictwem Rosji. Basil Kerski wspomniał, że Etap putinizmu to transformacja wewnątrz autorytarnego systemu.

Każda rozmowa w ramach Pracowni Doświadczeń Granicznych „Dusza Sybiru”, także i ta ostatnia, odbywała się na tle gabloty ze specjalnie dobranym tematycznie eksponatem ze zbiorów Muzeum Pamięci Sybiru. Tym razem była to karta z fotografiami przedstawiającymi spotkania i rozmowy przedstawicieli Związku Sowieckiego i III Rzeszy we wrześniu 1939 r. w Białymstoku. Dzięki nim, bohaterowi spotkania nasunęła się refleksja – jakim fałszowaniem historii ze strony Putina jest ogłoszenie, że inwazja w Ukrainie jest walką z faszyzmem.


Sklep Odwiedź nasz sklep i sprawdź najnowsze publikacje Muzeum Pamięci Sybiru Odwiedź sklep