Komisje naukowe – razem możemy więcej
Muzeum Pamięci Sybiru jest inicjatorem i uczestnikiem międzynarodowych badań historycznych. Ze względu na losy polskich zesłańców, których dziesiątki tysięcy trafiały do rosyjskiej Azji Środkowej, a później do republik sowieckich położonych w tej części świata, kluczowe stało się dotarcie do tamtejszych archiwów i wydawanych tam publikacji naukowych.
Najskuteczniejszym sposobem na pokonanie barier logistycznych i politycznych utrudniających realizację tego celu okazało się zaangażowanie międzynarodowego grona specjalistów.
Muzeum Pamięci Sybiru, wspólnie z Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, zainicjowało powstanie komisji historycznych: Polsko-Kazachstańskiej (2022), Polsko-Uzbekistańskiej (2023) i Polsko-Kirgistańskiej (2025). W skład każdej z nich weszli historycy, archiwiści oraz przedstawiciele innych dyscyplin naukowych z zainteresowanych krajów.
Stronę polską reprezentują historycy z Muzeum Pamięci Sybiru i Muzeum II Wojny Światowej oraz pracownicy naukowi różnych instytutów i uniwersytetów. Ze strony Kazachstanu w pracach uczestniczą naukowcy z Instytutu Historii i Etnologii przy Komitecie Nauki Ministerstwa Edukacji i Nauki Republiki Kazachstanu w Ałmaty oraz archiwiści z licznych archiwów państwowych.
Uzbekistan reprezentują pracownicy naukowi Narodowego Uniwersytetu Uzbekistanu im. Mirzy Uług-Bega w Taszkencie, natomiast Kirgistan – Kirgiskiego Uniwersytetu Narodowego im. Yusufa Balasaghuniego w Biszkeku. Takie podejście, mimo stosunkowo krótkiego okresu działalności komisji, zaowocowało bogatą wymianą informacji oraz pozyskaniem licznych kopii materiałów archiwalnych i niedostępnych w Polsce wydawnictw źródłowych.
W celu upowszechniania zdobytej wiedzy i zgromadzonych materiałów opublikowano wspólne wydawnictwa. Powstał również portal archiwalno-historyczny „Z archiwów środkowoazjatyckich”. Jest on dostępny w językach polskim i angielskim, natomiast część dokumentów publikowana jest a w oryginale – w języku rosyjskim. Co istotne, dzięki wykorzystaniu wyszukiwarki wspomaganej przez sztuczną inteligencję (AI), przeszukiwanie zgromadzonych materiałów archiwalnych odbywa się automatycznie we wszystkich trzech językach. Z kolei portal „Azja Środkowa” przybliża bieżącą działalność wspomnianych komisji.
