Kierunek Muzeum – przestrzeń wymiany doświadczeń

„Kierunek Muzeum” to cykl spotkań, debat i paneli dyskusyjnych organizowanych przez Muzeum Pamięci Sybiru. Projekt powstał z myślą o stworzeniu przestrzeni do wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami muzeów, instytucji kultury oraz środowisk naukowych  z Polski i zagranicy. Jego celem jest wspólna refleksja nad wyzwaniami współczesnego muzealnictwa, sposobami opowiadania o historii oraz rolą muzeów w budowaniu pamięci i dialogu społecznego.

W ramach dotychczasowych edycji uczestnicy podejmowali tematy związane zarówno z historią XX wieku, jak i nowoczesnymi metodami działalności muzeów. Pierwsza edycja została poświęcona codzienności więźniów sowieckich łagrów. Dyskutowano m.in. o warunkach życia w obozach, losach osób represjonowanych oraz ich powrotach do ojczyzny.

W drugiej odsłonie projektu uczestniczyli przedstawiciele muzeów i innych instytucji kultury. Spotkanie poświęcono wymianie doświadczeń dotyczących nowych metod angażowania publiczności oraz budowaniu relacji z odbiorcami.

Kolejna edycja miała charakter międzynarodowej debaty poświęconej granicom współczesnego przekazu muzealnego dotyczącego zbrodni totalitarnych. Uczestnicy analizowali możliwości i ograniczenia narracji muzealnej oraz sposoby prezentowania trudnej historii w sposób rzetelny i zrozumiały dla współczesnego odbiorcy.

„Kierunek Muzeum” od lat integruje środowiska muzealne i naukowe, inspiruje do poszukiwania nowych rozwiązań oraz stwarza przestrzeń do rozmowy o roli muzeów we współczesnym świecie. Dzięki udziałowi ekspertów z kraju i zagranicy projekt stał się ważnym forum wymiany wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk.

Europejskie spotkanie muzealników – EMYA2025

W dniach 21–25 maja 2025 roku Białystok stał się europejską stolicą muzealnictwa. Odbyły się tu doroczna konferencja European Museum Forum oraz gala wręczenia nagród Europejskiego Muzeum Roku – European Museum of the Year Award. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 250 muzealników z całej Europy, a jego gospodarzem było Muzeum Pamięci Sybiru.

Było to dopiero drugie w historii spotkanie EMYA zorganizowane w Polsce i pierwsze, które odbyło się w Białymstoku. Edycji towarzyszyło hasło „Wspólne działania na rzecz pamięci i solidarności”. Program obejmował prezentacje nominowanych muzeów, panele dyskusyjne oraz warsztaty poświęcone m.in. dostępności, współpracy z lokalnymi społecznościami, odpowiedzialności narracji muzealnych, wykorzystaniu nowych technologii oraz roli muzeów wobec współczesnych napięć i kryzysów.

Do nagrody EMYA 2025 nominowano 42 muzea z 18 państw, w tym pięć instytucji z Polski. Uczestnicy poznali również działalność Muzeum Pamięci Sybiru, zwiedzili wystawę stałą oraz spotkali się z Sybirakami i Sybiraczkami – świadkami historii. Program uzupełniały warsztaty prowadzone przez pracowników Muzeum, spacery po Białymstoku, a po zakończeniu konferencji także wyjazdy części gości do Białowieży i Supraśla.

Zwieńczeniem wydarzenia była gala finałowa w Operze i Filharmonii Podlaskiej. Tytuł Europejskiego Muzeum Roku 2025 otrzymało Manchester Museum z Wielkiej Brytanii, docenione za nowoczesne i inkluzywne podejście do opowiadania historii, dostępność oraz współpracę z różnorodnymi grupami odbiorców.

Powierzenie Muzeum Pamięci Sybiru roli gospodarza było wyrazem uznania dla jego działalności oraz pozycji w europejskim środowisku muzealnym. Spotkanie pozwoliło przedstawić historię zesłań i deportacji w szerszym, międzynarodowym kontekście, a także zwrócić uwagę na doświadczenia Europy Środkowo-Wschodniej, które dla wielu zagranicznych odbiorców pozostają nadal mało znane.

EMYA 2025 było również efektem wielomiesięcznej pracy i zaangażowania całego zespołu Muzeum. Dla Białegostoku i Podlasia wydarzenie stało się okazją do zaprezentowania regionu przedstawicielom europejskich instytucji kultury jako miejsca otwartego na dialog, współpracę i odpowiedzialne podejście do dziedzictwa.