W Muzeum Pamięci Sybiru rozpoczął się kolejny etap prac w ramach Polsko-Uzbekistańskiej Komisji Historycznej. We wtorek (15.10.2024 r.) został zaprezentowany nowy portal internetowy – Polskie cmentarze w Uzbekistanie.
www.cmentarzewuzbekistanie.org.pl
Podczas prezentacji portalu obecni byli m.in.: Bożena Żelazowska – sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Anna Radwan-Röhrenschef – podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, Radosław Gruk – ambasador Polski w Uzbekistanie, Kordian Borejko – prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków, współorganizator spotkania, Jolanta Hryniewicka – prezes Zarządu Związku Sybiraków Oddział w Białymstoku, dr Dmitriy Panto – pracownik Działu Naukowo-Edukacyjnego Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oraz prof. Wojciech Śleszyński – dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru.
Projekt digitalizacji polskich cmentarzy wojennych w Uzbekistanie i stworzenia poświęconej polskim miejscom pamięci strony internetowej powstał z inicjatywy Radosława Gruka, ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Uzbekistanie. Strona internetowa to wynik współpracy trzech podmiotów: Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oraz Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Taszkencie.
– Kiedy w lutym 2022 roku wybuchła zbrodnicza wojna w Ukrainie, dla nas, dla badaczy, zakończyła się możliwość pracy zarówno w archiwach rosyjskich, jak i w tych białoruskich. Jednak nie poddaliśmy się i zaczęliśmy działać. Już w czerwcu 2022 roku powstała Polsko-Kazachstańska Komisja Historyczna. Natomiast w maju 2023 roku powołana została komisja Polsko-Uzbekistańska. Efektem pracy tej komisji jest prezentowana dziś strona – Polskie cmentarze w Uzbekistanie. Chciałbym ogromnie podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do jej powstania – rozpoczął spotkanie prof. Wojciech Śleszyński, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru.
Głos zabrała także Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która w swojej wypowiedzi podkreślała, że inicjowanie takich projektów ma ogromne znaczenie dla budowania świadomości historycznej:
– Dziękuję, Panie Dyrektorze, za wszystko, co Pan robi, aby upamiętniać i uwieczniać polską historię, która jest niezwykle trudna. Dziś jesteśmy świadkami prezentacji pięknego projektu. Przyznaję, że jest on nowatorski. Moim zdaniem ten projekt doskonale pokazuje, jak w mądry sposób możemy prezentować naszą historię również poza granicami kraju.
W trakcie swojego wystąpienia sekretarz stanu Bożena Żelazowska wręczyła dr Dmitriy’owi Panto odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.
Podczas prezentacji nowego portalu głos zabrała również Anna Radwan-Röhrenschef, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych:
– Ten portal jest przykładem projektu, który potrafi wykorzystać nowoczesne technologie, ale także jest doskonałym przykładem i symbolem pamięci, szacunku oraz naszej odpowiedzialności wobec przeszłości. Utrwalając historię tych, którzy spoczywają na dalekiej ziemi, wzmacniamy więzi, które łączą nas z Uzbekistanem oraz międzynarodową społecznością. Dzięki tej nowoczesnej platformie dostęp do informacji o polskich cmentarzach w Uzbekistanie stał się globalny, a nasza historia, często bolesna, ale ważna, nie zostanie zapomniana – mówiła.
Radosław Gruk, ambasador Polski w Uzbekistanie, w swojej wypowiedzi podkreślał, że w jego odczuciu niezwykle ważne jest to, iż portal dostępny jest w trzech językach:
– Przy tworzeniu tego portalu zależało nam na tym, aby udostępnić osobom, których nie stać na wyjazd do oddalonego o ponad 5 tysięcy kilometrów od Polski Uzbekistanu, cenne informacje dotyczące pochówków ich przodków. Ten projekt jest również, w moim odczuciu, szansą na dotarcie z naszą narracją historyczną na szeroko pojęty Wschód. Ważne jest to, że portal został przetłumaczony na język angielski, który jest językiem międzynarodowym, a także na język rosyjski, co jest szczególnie istotne w przypadku zamieszkujących Azję Centralną osób, które zazwyczaj posługują się wyłącznie tym językiem – mówił.
Historia obecności polskiej ludności w Uzbekistanie związana jest z budową armii, którą zezwoliły stworzyć władze ZSRS po zawarciu 30 lipca 1941 r. umowy z Polską (tzw. układ Sikorski-Majski), przywracającej stosunki dyplomatyczne pomiędzy oboma państwami. Do podpisania polsko-sowieckiego porozumienia doszło w związku z nową sytuacją polityczną, spowodowaną wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej (22 czerwca 1941 r.) oraz stratami poniesionymi przez Armię Czerwoną. Antyniemiecka koalicja, zwłaszcza Wielka Brytania, korzystając z nowego konfliktu, zaczęła naciskać na konieczność uregulowania wzajemnych relacji między państwami walczącymi przeciwko III Rzeszy. Chociaż umowa budziła wiele zastrzeżeń ze strony części polskiego środowiska emigracyjnego, w rzeczywistości dawała setkom tysięcy zesłańców szansę opuszczenia miejsca deportacji.
Sowieckie zsyłki zazwyczaj kojarzą się z zimnymi obszarami Syberii i Kazachstanu. Tam też rzeczywiście trafili Polacy z ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, deportowani przez władze sowieckie w latach 1940–1941. W jaki sposób w latach II wojny światowej polscy obywatele tak licznie pojawili się na obszarze dzisiejszego Uzbekistanu?
Skąd aż tak duża liczba polskich cmentarzy rozsianych na terytorium tej byłej sowieckiej republiki? Zachęcamy do zapoznania się z projektem Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oraz Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Taszkencie – Polskie cmentarze w Uzbekistanie.
