W spotkaniu wzięli udział m.in. Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Barbara Okuła, posłanka na Sejm RP, prof. Wojciech Śleszyński, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru, prof. Rafał Wnuk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, oraz Kordian Borejko, prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków.

Źródła, do których wcześniej trudno było dotrzeć

„Z archiwów środkowoazjatyckich” jest efektem współpracy obu muzeów z historykami i archiwistami z państw Azji Środkowej. Ważną rolę w tych działaniach odgrywają Polsko-Kazachstańska, Polsko-Uzbekistańska i Polsko-Kirgiska Komisja Historyczna.

Dzięki wspólnym projektom badawczym udało się dotrzeć do materiałów dotyczących m.in. przymusowych deportacji obywateli II Rzeczypospolitej, sowieckich represji oraz formowania Armii Andersa. W sytuacji ograniczonego dostępu polskich badaczy do archiwów rosyjskich szczególnego znaczenia nabierają źródła przechowywane w Kazachstanie, Uzbekistanie i Kirgistanie.

Podczas spotkania w Sejmie powracał zarówno naukowy, jak i społeczny wymiar przedsięwzięcia. Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, podkreślała znaczenie międzynarodowej współpracy oraz nowych technologii, dzięki którym trudno dostępne dotąd materiały mogą trafić do znacznie szerszego grona odbiorców.

Na szczególną wartość tych źródeł dla rodzin osób deportowanych zwróciła uwagę Barbara Okuła, posłanka na Sejm RP. Dokumenty odnajdywane w archiwach mogą uzupełniać historie przez dziesięciolecia zachowywane przede wszystkim w rodzinnej pamięci i przekazywane kolejnym pokoleniom.

O znaczeniu zbiorów środkowoazjatyckich dla badań nad losami deportowanych Polaków mówił prof. Wojciech Śleszyński, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru. Współpraca z historykami i archiwistami z Kazachstanu, Uzbekistanu i Kirgistanu pozwala docierać do źródeł, które przez wiele lat pozostawały poza zasięgiem polskich badaczy.

Prof. Rafał Wnuk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, wskazywał z kolei na naukowy wymiar przedsięwzięcia. Udostępniane dokumenty są opracowywane przez badaczy, a współpraca z partnerami z Azji Środkowej oznacza nie tylko dostęp do nowych źródeł, lecz także wymianę wiedzy między polskimi i środkowoazjatyckimi środowiskami naukowymi.

Archiwum dostępne online

Jedną z najważniejszych zalet nowego portalu jest możliwość pracy z dokumentami bez konieczności prowadzenia kwerend bezpośrednio w archiwach Azji Środkowej. Z zasobów mogą korzystać zarówno historycy i naukowcy, jak również osoby poszukujące informacji o losach swoich rodzin.

Odnajdywanie nazwisk, miejscowości i innych informacji ułatwia wyszukiwarka wspomagana przez sztuczną inteligencję. Pozwala ona sprawniej poruszać się po zgromadzonych materiałach także osobom, które nie mają doświadczenia w prowadzeniu kwerend archiwalnych.

Działanie portalu, jego najważniejsze funkcje oraz sposób wyszukiwania materiałów przedstawił podczas spotkania dr Dmitriy Panto, historyk i kustosz Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, zaangażowany w prace międzynarodowych komisji historycznych.

Za dokumentami zgromadzonymi w archiwach stoją konkretne nazwiska, rodziny i ludzkie losy. Dla badaczy są one źródłem do dalszego poznawania historii Polaków na Wschodzie. Dla rodzin mogą stać się szansą na odnalezienie informacji o bliskich i uzupełnienie historii, które przez dziesięciolecia pozostawały niepełne.

Portal „Z archiwów środkowoazjatyckich” dostępny jest pod adresem: www.dokumentyzazji.pl