W latach 1942-1943 brytyjskie kolonie w Afryce przyjęły największą liczbę polskich cywilów wcześniej ewakuowanych wraz z Armią Andersa z głębi Związku Sowieckiego do Iranu. Pierwsza grupa uchodźców dotarła do portu w Tanganice 27 sierpnia 1942 roku. Jak informowała gazeta „The East African Standard”, do 1 lipca 1944 roku w Afryce Wschodniej i Środkowej przebywało kilka tysięcy Polaków, w tym 6250 w Tanganice, ponad 6250 w Ugandzie, około 3000 w Rodezji Północnej i Południowej, 780 osób w Kenii oraz ponad 500 w Unii Południowej Afryki. Na terenie całego kontynentu powstały 22 obozy przeznaczone dla polskich uchodźców. Funkcjonowały różne typy tych placówek: obozy ogólne, stworzone z myślą o całych społecznościach uchodźczych, obozy tranzytowe zapewniające krótkotrwałe schronienie po przyjeździe i przed wyjazdem, a także obozy specjalistyczne, m.in. dla dzieci czy szkoły z internatem dla dziewcząt.
12. konferencja poświęcona dziedzictwu polskiemu w RPA została zorganizowana przez Polskie Stowarzyszenie Deportowanych na Syberię w Afryce Południowo-Wschodniej, dzięki wsparciu Ambasady RP w Pretorii i przy współpracy z Muzeum Holokaustu i Ludobójstwa w Johannesburgu (JHGC). W programie konferencji zostało zaprezentowane wystąpienie (video) Dyrektora Muzeum Pamięci Sybiru prof. Wojciecha Śleszyńskiego, który przedstawił historyczne założenia wystawy stałej Muzeum oraz zaangażowanie pracowników placówki na rzecz upowszechniania pamięci o sowieckich deportacjach Polaków i innych narodów. Dr Tomasz Danilecki porównał w swoim wystąpieniu los dwóch grup polskich dzieci deportowanych do Związku Sowieckiego, które trafiły następnie do Republiki Południowej Afryki i Nowej Zelandii. Julita Waś przedstawiła wybrane aspekty współpracy międzynarodowej Muzeum oraz opowiedziała o idei wystawy „Sybir – więzienie narodów”.
W konferencji wzięli udział członkowie rodzin i przyjaciele potomków polskich uchodźców z Oudtshoorn oraz członkowie społeczności żydowskiej z Johannesburga. Ambasadę Polską reprezentował konsul Robert Rusiecki, który w wystąpieniu inaugurującym konferencję zapewnił, że Ambasada Polska wspiera projekty przedstawiające historyczną prawdę o traumatycznej przeszłości Polski.
Stefan Szewczuk, prezes Polskiego Stowarzyszenia Deportowanych na Syberię w Afryce Południowo-Wschodniej w swoim wystąpieniu omówił projekty, które jego stowarzyszenie podjęło w celu upamiętnienia grupy 500 polskich dzieci i młodzieży, która przybyła do Oudtshoorn 10 kwietnia 1943 roku. Wspomniał również o uroczystości odsłonięcia pomnika poświęconego polskim uchodźcom, która miała miejsce 24 września 2025 roku w CP Nel Muzeum. Pomnik stanowi element Szlaku Dziedzictwa Polskiego w Oudtshoorn.
Działalność Stowarzyszenia oraz Związku Sybiraków w Południowej Afryce gromadzi świadków historii, ich rodziny i przyjaciół, pielęgnując pamięć o ich doświadczeniach i historii Sybiru. W 2026 roku wystawa „Sybir – więzienie narodów” będzie eksponowana w kilku muzeach w RPA, by od września 2026 roku stać się częścią polskiej ekspozycji w CP Nel Museum w Oudthoorn.
Sybir nie jest wyłącznie elementem polskiej historii, lecz wspólnym losem licznych społeczeństw i kultur. Dlatego wystawa „Sybir – więzienie narodów” niesie uniwersalne przesłanie, ukazując dramatyczne doświadczenia wielu narodów dotkniętych represyjną polityką Związku Sowieckiego.
