Nagroda Živa należy do najbardziej prestiżowych wyróżnień muzealnych w Europie i jest przyznawana najlepszym muzeom i obiektom dziedzictwa kulturowego w krajach słowiańskich. Nagroda Živa, której nazwa nawiązuje do słowiańskiej bogini życia, witalności i płodności ma odzwierciedlać ideę ożywiania i promowania dziedzictwa kulturowego. Nominacja była efektem wizyty jurorek – Eleftherii Vlachou i Olgi Honchar, które odwiedziły białostockie muzeum w lipcu 2025 roku.

Prezydent Białegostoku, Tadeusz Truskolaski podczas konferencji prasowej podkreślił:

– Jest to kolejne międzynarodowe wyróżnienie dla Muzeum Pamięci Sybiru. Rok 2025 jest bardzo bogaty w wydarzenia międzynarodowe oraz w docenienie pracy, pomysłu, ale także idei, za którą stoi Muzeum Pamięci Sybiru – z jednej strony idei pamięci i upamiętniania ofiar, a z drugiej solidarności i współpracy.

Dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru, prof. Wojciech Śleszyński dodał:

– Nagrodzono nas za kreatywność i umiejętność łączenia narracji historycznej ze współczesnym przekazem.

Specjalne Wyróżnienie za Kreatywność to jedna z najtrudniejszych kategorii, gdyż oceniania jest zarówno innowacyjność, jak i emocjonalna siła przekazu oraz nowoczesne podejście do historii. W uzasadnieniu przyznania tegorocznego wyróżnienia Jury zwróciło uwagę na pomysłową prezentację badań historycznych i narracji oraz sposób, w jaki Muzeum łączy je z pamięcią uczestników i świadków wydarzeń. Podkreślone zostało także twórcze ukazywanie emocji ukrytych w pozornie zwyczajnych przedmiotach, wyjątkowa scenografia oraz silny nacisk na ludzkie emocje i empatię, oparte na solidnej dokumentacji naukowej i dokładności historycznej. Jury zaznaczyło również rolę Muzeum Pamięci Sybiru w zachęcaniu do dialogu między pokoleniami i narodami.

Wydarzeniu, w którym uczestniczyło ponad 140 uczestników z 13 krajów, towarzyszyła międzynarodowa konferencja Echoes of Heritage and the Future of Museums, stanowiąca przestrzeń wymiany wiedzy, doświadczeń i inspiracji między przedstawicielami muzeów z całej Europy. Reprezentująca Muzeum Pamięci Sybiru dr Sylwia Szarejko, kustosz z Działu Naukowego – Instytutu Badawczego im. Prezydenta Seweryna Nowakowskiego, przedstawiła działalność instytucji, ukazując jej innowacyjne podejście do łączenia pamięci historycznej z nowoczesnymi narzędziami narracji muzealnej. Prezentacja spotkała się z bardzo ciepłym przyjęciem uczestników, którzy wielokrotnie podkreślali wyjątkowy charakter i głęboką emocjonalność ekspozycji stałej Muzeum. Instytucja otrzymała liczne słowa uznania za oryginalność, konsekwencję w działaniu i zaangażowanie w budowanie przestrzeni dialogu o trudnej historii Sybiru.

Kolejne wyróżnienie, przyznane przez jury składające się z 16 ekspertów z krajów słowiańskich oraz przedstawicieli European Museum Academy, potwierdza rosnącą pozycję Muzeum Pamięci Sybiru na arenie międzynarodowej, jego nowatorskie podejście do opowiadania o trudnej historii oraz stanowi o najwyższej jakości polskiego muzealnictwa. Jest to również szansa na nowe partnerstwa oraz wspólne – europejskie i światowe – projekty edukacyjne i wystawiennicze.

Docenienie Muzeum stanowi zarówno ogromny zaszczyt, jak i motywację do dalszej pracy, rozwoju i poszukiwania nowych form prezentacji pamięci i dziedzictwa.

---

Laureaci ŽIVA 2025

Najlepsze Muzeum Słowiańskie:
Chorwackie Muzeum Historii Naturalnej (Zagrzeb, Chorwacja)

Najlepszy Obiekt Dziedzictwa Słowiańskiego:
Instytut Ochrony Zabytków Kultury i Muzeum – Ochryda (Macedonia Północna)

Wyróżnienie honorowe:
Pomnik Holokaustu Romów i Sinti w Písku (Czechy)

Specjalne wyróżnienia

• ZA KREATYWNOŚĆ – MUZEUM PAMIĘCI SYBIRU (POLSKA)
• Za Zrównoważony Rozwój – Dom Halubajskich Dzwonników (Chorwacja)
• Za Przywództwo i Efektywność Zespołu – Muzeum Regionalne w Pljevlji (Czarnogóra)
• Za Otwartość na Zwiedzających – Muzeum Zbrojownia na Zamku w Liwie (Polska)
• Za Storytelling – Małokarpackie Muzeum w Pezinoku (Słowacja)

Specjalny Dyplom Doskonałości:
Muzeum Žitomislić (Bośnia i Hercegowina)

Dyplomy za Ochronę Dziedzictwa na Świecie:
Węgry, Włochy, USA