Zebranych gości i uczestników powitał dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, prof. Wojciech Śleszyński. Podkreślił, że Międzynarodowy Peleton Pamięci to jedna z najważniejszych inicjatyw Muzeum, która łączy instytucje i uczestników z krajów Europy Środkowo-Wschodniej, by wspólnie upamiętniać ofiary sowieckiej agresji i represji. Zaznaczył również wagę wydarzenia w kontekście trwającej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie:
– Mieszkańcy tej części Europy muszą mówić o swojej historii pod okupacją sowiecką jednym głosem, by nie dopuścić do jej powtórzenia. To właśnie jest cel Peletonu Pamięci, który został zapoczątkowany w Białymstoku, gdzie znajduje się Muzeum Pamięci Sybiru. Ideą organizacji takiego wydarzenia podzieliliśmy się z muzeami z innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Najpierw dołączyły do nas Litwa i Łotwa, a od roku towarzyszy nam także Mołdawia.
– Bardzo się cieszę, że litewskie instytucje mogą dołączyć do budowania europejskiej kultury pamięci w Republice Mołdawii. Jestem niezwykle szczęśliwy widząc tak wiele młodych twarzy tutaj na tym interaktywnym wydarzeniu – powiedział Liudas Gintautas Dabkus, attaché Ambasady Republiki Litwy w Kiszyniowie.
Kierownik filii Muzeum Ofiar Deportacji i Represji Politycznych Narodowego Muzeum Historii Mołdawii, dr Ludmila Cojocaru, powiedziała, że uczestnicy wydarzenia odwiedzą pięć miejsc pamięci w historycznym centrum Kiszyniowa, związanych z historią i tragediami, które nastąpiły po podpisaniu paktu Ribbentrop-Mołotow 23 sierpnia 1939 roku.
Kierownik Katedry Historii Współczesnej Instytutu Historii Państwowego Uniwersytetu Mołdawii, dr Virgiliu Birladeanu, podkreślił, że mołdawska edycja Peletonu Pamięci została połączona z działaniem szkoły letniej dla studentów i licealistów pochodzących z terenów po obu stronach rzeki Dniestr.
– Staraliśmy się zorganizować platformę dialogu w celu wzmocnienia wartości demokratycznych i europejskiej kultury pamięci – powiedział.
Głos zabrał też Alexandru Postica, prezes Stowarzyszenia Byłych Deportowanych i Więźniów Politycznych Mołdawii, który wyraził swoje poparcie dla takich działań, zwłaszcza że są one skierowane do młodzieży.
Spacer historyczny rozpoczął się przed Pomnikiem Wilczycy Rzymskiej przy Narodowym Muzeum Historii Mołdawii. Pierwotnie rzeźba trafiła do Kiszyniowa jako dar od społeczności Rzymu w 1918 roku, jednak Sowieci w 1940 roku nakazali jej przetopienie, chcąc w ten sposób wymazać romański aspekt tożsamości Mołdawian. Pomnik został odtworzony w roku 1990, trafiając przed siedzibę Muzeum.
Następnym punktem spaceru był park Valea Morilor, gdzie znajduje się kamień upamiętniający ofiary masowych egzekucji NKWD z lat 1940-1941 prowadzonych pod murami byłego Konsulatu Włoskiego w Kiszyniowie. Kolejne przystanki znajdowały się przy Cerkwi Przemienienia, przekształconej przez Sowietów w Planetarium i Centrum Ateizmu, oraz koło byłej rumuńskiej Wyższej Szkoły Wojskowej w Kiszyniowie, zniszczonej i odbudowanej jako siedziba KGB.
Dodatkowo, dzień przed rozpoczęciem mołdawskiej edycji Peletonu Pamięci otwarto wystawę przygotowaną przez zespół pracowników Muzeum Pamięci Sybiru, prezentującą losy Polaków i Mołdawian pod okupacją sowiecką. Ekspozycja, opracowana w języku rumuńskim, powstała przy wsparciu Narodowego Muzeum Historii Mołdawii oraz Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Kiszyniowie. Uroczystego otwarcia dokonali Ambasador RP w Mołdawii dr Tomasz Kobzdej, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru prof. Wojciech Śleszyński oraz dyrektor Narodowego Muzeum Historii Mołdawii dr hab. Eugen Sava. Towarzyszyli im mołdawscy Sybiracy z rodzinami oraz przedstawiciele krajowych mediów. Uczestnicy Peletonu i ceremonii otwarcia wystawy wzięli też udział w wykładzie dyrektora Muzeum Pamięci Sybiru, poświęconemu doświadczeniom związanym z tworzeniem i działalnością naszej instytucji.
Muzeum Pamięci Sybiru pragnie serdecznie podziękować wszystkim partnerom, instytucjom i uczestnikom Peletonu Pamięci w Kiszyniowie za współpracę, wsparcie i obecność. Szczególne słowa wdzięczności kierujemy do mołdawskich Sybiraków i ich rodzin, którzy swoim udziałem nadali wydarzeniu wyjątkowy wymiar.
Organizatorami wydarzenia były: Muzeum Pamięci Sybiru oraz Narodowe Muzeum Historii Mołdawii, przy współpracy z Centrum Badań Ludobójstwa i Oporu w Wilnie (Litwa), Muzeum Okupacji Łotwy (Łotwa), Instytutem Historii Państwowego Uniwersytetu Mołdawii, stowarzyszeniem publicznego Instytutu Pro Memoria oraz Stowarzyszeniem Byłych Deportowanych i Więźniów Politycznych Mołdawii.
