Fiński artysta Juhana Moisander po raz pierwszy odwiedził Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku. Podczas kilkudniowego pobytu poznaje nasze zbiory, przestrzeń i historię zesłań, aby w duchu site-specific przygotować wideoinstalację, która stanie się częścią międzynarodowej wystawy i w 2026 r. wyruszy w europejską trasę. Wizyta stała się okazją do pierwszego otwartego spotkania artysty z mieszkańcami.

Prof. Wojciech Śleszyński, dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru, witając artystę i zgromadzoną na spotkaniu z nim publiczność mówił o dumie i satysfakcji z powodu bycia częścią ogólnoeuropejskiego projektu Art of Remembrance – Sztuka Pamięci. 

– Cieszę się, że nasze muzeum znalazło się w elitarnym gronie czterech instytucji z Belgii, Francji, Włoch i Polski, które wspólnie realizują projekt Art of Remembrance – Sztuka Pamięci. Artyści, czerpiąc z doświadczeń II wojny światowej oraz autentycznych miejsc pamięci, stworzą dzieła, które w 2026 roku będzie można zobaczyć również w Białymstoku. 

Podczas spotkania Juhana Moisander przedstawił swoją praktykę artystyczną, która rozwija się w dwóch nurtach: eksperymentalnej sztuce współczesnej oraz projektach site-specific, silnie związanych z miejscem, jego architekturą, czasem i społecznością. Opowiadał o inspiracjach i metodach pracy. Zaprezentował przykłady swoich najciekawszych realizacji m.in. „Potop” – pracę przygotowaną w kontekście 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej i bombardowań Helsinek. W projekcie przewija się motyw dziecięcej zabawy ołowianymi żołnierzykami, zestawionej z pamięcią o wojnie. Artysta zaprezentował również monumentalne dzieło z tłumem ludzi, w skali 1:1, inspirowane barokową dramaturgią mas i zbiorowymi emocjami, pokazując proces od pierwszych szkiców po ich wieloletnią realizację. Interesującym przykładem był także projekt „Nowe szaty króla” przedstawiający postać-kłamcę z maską i fletem, której gesty nawiązują do stylistyki totalitarnych przemówień.

Juhana zaznaczył, że ogrom historii Sybiru jest poruszający i zobowiązuje do pogłębionych poszukiwań oraz wnikliwego zapoznania się z losami zesłańców. Artysta planuje pracować z nagraniami świadectw Sybiraków i Sybiraczek, nieeksponowanymi obiektami z magazynów oraz motywem pieśni. Przygotowywana praca będzie wideoinstalacją i będzie miała formę mobilną, co umożliwi jej prezentację zarówno w czterech instytucjach partnerskich, jak i kolejnych europejskich lokalizacjach.

Po spotkaniu z artystą uczestnicy wzięli udział w specjalnym oprowadzaniu po wystawie stałej. Ścieżka skupiona była przede wszystkim na twórczości Sybiraków i Sybiraczek: rysunkach szkicowanych w ukryciu, haftach i ozdobach z przypadkowych materiałów, zapisach pieśni i notatkach w pamiętnikach. Te mikrodzieła, tworzone wbrew zakazom i warunkach skrajnego niedostatku, służyły podtrzymaniu więzi, pamięci i godności – stanowiąc żywe świadectwo tego, że sztuka może być formą przetrwania.

Moisander wróci do Białegostoku jesienią na kilkutygodniową rezydencję, podczas której rozpocznie właściwą realizację dzieła. Wspólna wystawa czterech instytucji zadebiutuje w marcu 2026 r. w Arnhem, po czym odwiedzi instytucje partnerskie w Belgii, Francji, Włoszech i – oczywiście – Muzeum Pamięci Sybiru. Będziemy informować o kolejnych etapach pracy!

Projekt Art of Remembrance – Sztuka Pamięci dofinansowano ze środków Unii Europejskiej. Więcej informacji o projekcie na stronie: www.art-of-remembrance.eu.