W listopadowy wieczór w Muzeum Pamięci Sybiru odbyły się Zaduszki Sybirackie. W wydarzeniu wzięli udział najbliżsi oraz przyjaciele zmarłych w tym roku Sybiraczek i Sybiraków. Przybyli też przedstawiciele Związku Sybiraków w Białymstoku wraz z prezes oddziału Jolantą Hryniewicką na czele. Obecny był również Jerzy Bołtuć, prezes Podlaskiego Stowarzyszenia Pamięci Zesłańców Sybiru.

Zaduszki były okazją do wspomnień oraz wspólnego oglądania fotografii. Spotkanie stało się także chwilą refleksji i zadumy nad mijającym czasem. O wyjątkową oprawę muzyczną zadbał kwartet Etnosomnia oraz baryton Maciej Nerkowski, artysta Opery i Filharmonii Podlaskiej.

W trakcie wydarzenia wspominaliśmy sylwetki tych, którzy odeszli, w 2024 roku. Wśród nich znaleźli się m.in.:

DANUTA GAJDECZKA

Danuta Gajdeczka z domu Kozłowska urodziła się 15 maja 1945 roku w Dąbrowie, rejon Żołudek, obwód Grodno. Rodzice prowadzili gospodarstwo.

18 kwietnia 1952 roku, w wieku 7 lat, została deportowana z rodzicami, babcią Antoniną i trojgiem rodzeństwa – Henrykiem, Lucyną i Heleną do Kazachstanu, do kołchozu  Amangiełdy w obwodzie południowokazachstańskim. Na zesłaniu, oprócz obowiązków szkolnych, musiała  pracować przy zbiorze bawełny. Do Polski, wraz z rodzicami i rodzeństwem, wróciła w lipcu 1956 roku.

W kraju ukończyła szkołę podstawową oraz technikum ekonomiczne, następnie pracowała jako księgowa. Aktywnie udzielała się w pracach Zarządu Koła Związku Sybiraków Nr 7 na osiedlu Białostoczek. Uczestniczyła również w organizacji Marszu Żywej Pamięci Polskiego Sybiru. 

DANUTA GAWRONEK-ZIOŁO

Danuta Gawronek-Zioło urodziła się w 1934 roku w Sulisławicach w województwie kieleckim. Była córką Jana Zioło i Marianny z domu Horian. Posiadała troje rodzeństwa: brata Tadeusza i siostrę Alinę oraz zmarłą na Syberii Hannę. Miała cztery lata, kiedy rodzina przeprowadziła się do Czarnowic w województwie tarnopolskim.

10 lutego 1940 roku rodzina została wywieziona na Syberię. Podczas zesłania Danuta i Alina pozostawały pod opieką Tadeusza, dzięki czemu rodzeństwo bardzo się do siebie zbliżyło. Ze względu na częstą nieobecność ojca, pracującego z dala od rodziny, to właśnie najstarszy syn wspierał matkę w opiece nad rodzeństwem. W 1942 roku rodzina Ziołów wraz z tzw. Armią Andersa opuściła Związek Sowiecki i trafiła do Iranu, gdzie oboje rodzice zmarli, a dzieci trafiły na dwa lata do sierocińca. Następnie, wraz z około 800 innymi sybirackimi dziećmi, rodzeństwo zostało ewakuowane do Nowej Zelandii do obozu w Pahiatua. Danuta Gawronek-Zioło założyła tam własną rodzinę i spędziła w tym kraju resztę życia.

ŁUCJA GĄSOWSKA

Łucja Gąsowska urodziła się w 1931 roku. Mieszkała w kolonii Piłatowszczyzna pod Gródkiem, w województwie białostockim. 10 lutego 1940 roku wraz z rodzicami i dwiema siostrami została deportowana na Syberię, do posiołka Kwitok. Później przebywali w sowchozach Udacznaja i Załataja Gora w obwodzie irkuckim. Z powodu choroby matki ojciec był jedynym żywicielem rodziny. Łucja wspominała, że najbardziej doskwierał im mróz i głód. Bardzo istotne było dla niej potajemne pielęgnowanie wiary i praktyk religijnych. Dawało jej to siłę do walki o przetrwanie. Do sowchozu Krasnyj Majak rodzina trafiła już bez matki, która w 1942 roku zmarła na dur brzuszny. Do Polski powrócili w maju 1946 roku.

ALEKSANDRA KOWALSKA-SIRY

Aleksandra Kowalska-Siry urodziła się w 1930 roku jako córka leśniczego i nauczycielki. Miała czworo rodzeństwa. Początkowe lata życia spędziła w Puszczy Białowieskiej w osadach Wroni Bór, a następnie Myrcha w województwie białostockim. 10 lutego 1940 roku rodzina została deportowana do Talmienki w Ałtajskim Kraju. Aleksandra mając wtedy zaledwie 9 lat, musiała pracować m.in. w tajdze przy pozyskiwaniu żywicy z drzew. Często, oprócz wyrabiania własnej normy, pomagała rodzicom. Uczyła się w lokalnej, sowieckiej szkole, gdzie opanowała język rosyjski. W 1943 roku pojawiła się perspektywa powrotu do Polski. Było to możliwe za sprawą ojca, który wstąpił do tworzącej się 1. Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki pod dowództwem Zygmunta Berlinga. Władze sowieckie zapewniły rodziny berlingowców, że w przyszłości również i one będą mogły opuścić Związek Sowiecki. Stało się tak już po wojnie, kiedy wraz z matką i rodzeństwem powrócili do ojczyzny.

KAZIMIERZ MICHAŁOWSKI

Kazimierz Michałowski urodził się w 1922 roku w osadzie Dobrowola na Wileńszczyźnie. Dzieciństwo spędził w Landwarowie, niewielkiej miejscowości pod Wilnem. W trakcie wojny zaangażował się w działalność konspiracyjną wstępując do 7. Wileńskiej Brygady AK, gdzie jego bezpośrednim przełożonym był plut. chor. Jerzy Dzierżyński ps. „Szczęsny”. Pod  pseudonimem „Okularnik” uczestniczył m.in. w ataku na niemiecki bunkier w pobliżu miejscowości Wielkie Pole. W 1943 roku został skierowany przez Niemców do obozu pracy przymusowej w Rudniku, a następnie trafił do więzienia na wileńskich Łukiszkach. Rok później, wraz z innymi żołnierzami AK został osadzony przez Sowietów w obozie w Miednikach Królewskich, a później w łagrze w Kałudze, skąd uciekł w 1945 roku. Po odzyskaniu wolności ukończył szkołę średnią w Gorzowie Wielkopolskim, a następnie podjął tam pracę. Przez większość życia pracował jako księgowy. Był odznaczony krzyżem partyzanckim i medalem „Zwycięstwo i Wolność”.

LEOKADIA NOWIK

Leokadia Nowik urodziła się 13 września 1925 r. w Prużanie na Polesiu. Rodzina Nowików mieszkała w osadzie wojskowej Zababie koło Prużany, skąd 10 lutego 1940 r. NKWD wywiozło Józefę Nowik z dziećmi do obozu pracy w Kargowinie w obwodzie archangielskim.

Do Polski wróciła w 1946 r. i podjęła pracę jako nauczycielka w szkole w Tyńcu.

Swoimi wspomnieniami z zesłania dzieliła się udzielając wywiadów oraz występując w filmach dokumentalnych, utrwaliła je też w swoich książkach. Została uhonorowana m.in. nagrodą Ministra Oświaty i Wychowania, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Zesłańców Sybiru, medalem Dziedzictwa Kresów Wschodnich. Należała do Związku Sybiraków i Stowarzyszenia Rodzin Osadników Wojskowych i Cywilnych Kresów Wschodnich.

STANISŁAWA WIATR-PARTYKA

Stanisława Wiatr – Partyka urodziła się w 1930 roku w Nieświeżu, w województwie nowogródzkim. Była jedynym dzieckiem Olgi (z domu Kuryłło) i Jana, funkcjonariusza Policji Państwowej. Jej ojciec początkowo więziony w Kozielsku i Ostaszkowie,  został zamordowany  przez Sowietów. 13 kwietnia 1940 roku Stanisława wraz z matką zostały deportowane do północnego Kazachstanu, początkowo do osady Ilinka, a następnie Jawlenka. Na zesłaniu spędziły sześć lat. Stanisława wróciła do Polski w 1946 roku i niemal całe życie poświęciła pracy pedagogicznej i utrwalaniu pamięci o Sybirze oraz zbrodni katyńskiej. Była wieloletnią członkinią i prezeską tarnowskich oddziałów Związku Sybiraków i Rodzin Katyńskich. Pamięć o tragicznej przeszłości zawarła w licznych tomach poezji. Za swoją działalność została uhonorowana wieloma odznaczeniami, m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Zesłańców Sybiru oraz honorowym obywatelstwem rodzinnego Nieświeża.

ALICJA WOŁCZASKA

Alicja Wołczaska (z domu Tworkowska) urodziła się w 1931 roku w Michałowie, w województwie białostockim. Była młodszym dzieckiem Alfonsa i Felicji. Wczesne lata życia spędziła w spokojnych warunkach rodzinnego domu, o tradycjach patriotycznych. 21 czerwca 1941 roku rodzina została deportowana na Syberię. Trafili do kołchozu Siekmieniowo, w obwodzie omskim. Wszyscy musieli walczyć o przetrwanie, rodzice pracując w kołchozie, a dzieci podejmując się innych, często niebezpiecznych prac. Zarówno dorośli, jak i dzieci zajmowali się wycinką drzew czy czerpaniem wody z Irtysza. W 1941 roku, po podpisaniu układu Sikorski–Majski rodzina przeniosła się do Jewgaszczyny, a w 1945 roku dzieci umieszczono w domu dziecka w Kirowsku. Rok później, dzięki Związkowi Patriotów Polskich i pomocy finansowej ciotki, cała rodzina wróciła do Polski. Alicja ukończyła Szkołę Główną Planowania i Statystyki w Warszawie, a następnie podjęła pracę w Białymstoku.