Dlaczego Białystok?

Podczas czterech wielkich deportacji zorganizowanych w latach 40. XX wieku, na Syberię i do Kazachstanu wywieziono około kilkudziesięciu tysięcy mieszkańców Białegostoku i jego okolic. Praktycznie co piąty Białostoczanin „znikł” ze swego mieszkania, kamienicy, podwórka, ulicy, skweru… Niemal każda rodzina została dotknięta sowieckimi prześladowaniami. Deportacje i lata wojny spowodowały gigantyczne straty ludnościowe, doprowadziły do gospodarczego i kulturalnego upadku miasta.

Jako współcześnie żyjący Białostoczanie czujemy się zobowiązani uczcić ofiarę poniesioną przez kilkaset tysięcy obywateli polskich, deportowanych z dawnych ziem północno-wschodnich II Rzeczpospolitej oraz przywoływać pamięć o ludziach, którzy doświadczyli zesłańczego losu we wcześniejszych stuleciach. Jesteśmy przekonani, że ta część historii jest istotnym elementem naszej tożsamości, a jednocześnie otwiera płaszczyznę dyskursu z innymi narodami. Zsyłki wojenne i powojenne, które znacząco dotknęły ludność Białostocczyzny, poprzez swoją skalę, i oddźwięk publicystyczny, zyskały wymiar międzynarodowy. 

Wiele deportowanych osób nigdy nie powróciło do swoich domów. Część ocalałych zamieszkała w innych regionach Polski, Europy, a nawet świata. Muzeum Pamięci Sybiru to miejsce spotkania osób geograficznie często bardzo oddalonych, ale bliskich poprzez doświadczenie zesłania – własnego bądź krewnych. Miejsce tego spotkania nie jest przypadkowe. Białystok, powszechnie zwany „miastem na styku kultur”, historycznie ukształtowany przez wpływ różnych narodów, ich języków i religii, jest idealnym miejscem spotkań, a także dialogu osób oraz instytucji nie tylko z Polski, ale i z całego świata. Dzięki swemu położeniu Białystok (jako najdalej wysunięte na wschód na mapie Polski miasto wojewódzkie) to także swoiste „okno na Wschód” dla badaczy, naukowców, publicystów, a przede wszystkim potomków Sybiraków poszukujących informacji o zsyłkach. To pragnienie prawdy i pamięci starają się pielęgnować władze naszego miasta oraz cała społeczność białostoczan. Stąd właśnie aspiracje Białegostoku do stania się siedzibą Muzeum Pamięci Sybiru.

Do góry