Edukacja w Muzeum

Lekcje muzealne w Centrum Edukacyjno-Wystawienniczym

Lekcje muzealne to doskonała okazja do poszerzenia oferty edukacyjnej szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadpodstawowych oraz innych placówek edukacyjnych. Dają możliwość zdobycia wiedzy na temat Sybiru i polskich losów na zesłaniu. Oferta edukacyjna jest adresowana do dzieci, młodzieży szkolnej i dorosłych. Lekcje muzealne  opracowane na podstawie scenariuszy zajęć są dostosowanych do wieku zwiedzających. Dla najmłodszych koncentrują się na edukacji przez zabawę, w pracy ze starszymi grupami wykorzystywane są zarówno druki edukacyjne, jak i multimedia. Wszystkie zajęcia mają charakter interaktywny i zawierają elementy warsztatowe. Są przygotowane w oparciu o przedmioty będące elementem ekspozycji stałej Muzeum. Uczniowie poznają historie zgromadzonych pamiątek i ich właścicieli oraz kontekst historyczny deportacji i zsyłek. Zagłębiają się w tematykę związaną z fauną, florą i rdzennymi mieszkańcami Syberii.
Nadrzędnym celem, jaki sobie stawiamy, jest zainteresowanie młodego człowieka różnymi aspektami historii polskich losów na Wschodzie, ze szczególnym uwzględnieniem zesłań i deportacji.

Aby umówić się na lekcję, należy skontaktować się z Działem Edukacji i Promocji MPS:
tel. +48 795 650 802,
e-mail: edukacja@sybir.bialystok.pl

OFERTA EDUKACYJNA NA ROK 2017/2018

1. Syberia – kraina nieodgadniona. Świat fauny i flory

Lekcja/warsztaty przeznaczone dla uczniów szkoły podstawowej z klas 1-3 oraz przedszkoli. Czas trwania ok. 1h

Osią konstrukcyjną zajęć są mapy Syberii, które uczniowie komponują, operując kredkami, fotografiami oraz nazwami charakterystycznymi dla świata fauny i flory Syberii. Mapa powstaje w trakcie zajęć – uczniowie wykorzystują wiedzę zdobywaną na zajęciach. Uczniowie poznają zwierzęta zamieszkujące tundrę i tajgę – oglądają fotografie, identyfikują zwierzęta na podstawie tropów i wydawanych przez nie odgłosów. Poznają zwyczaje renifera, wilka, rosomaka, łosia i niedźwiedzia brunatnego oraz roślinność syberyjską tajgi i tundry, koncentrując się na krzewach i ziołach ułatwiających zesłańcom przetrwanie. Uczniowie rozpoznają poszczególne rośliny, dowiadują się, w jaki sposób je zbierano i przetwarzano. Dzieci dowiadują się o racjach żywnościowych na zasłaniu, głodzie i „kuchni” Sybiraka. Wiosną warsztaty uatrakcyjnia wspólne sadzenie roślin, których odpowiedniki rosną na Syberii.

2. Zaprojektuj swoją syberyjską przypinkę

Warsztaty przeznaczone dla uczniów szkoły podstawowej klas 1-6 oraz przedszkoli. Czas trwania ok. 1h

Uczniowie biorący udział w warsztatach projektują i wykonują przypinki lub magnesy z wykorzystaniem wzorów kazachskich, ajneńskich oraz motywów ze świata fauny i flory syberyjskiej. Zajęcia praktyczne poprzedzają pogadanki na temat natury Syberii i Kazachstanu oraz kultury ludu Ajnów, Kazachów. Materiały do warsztatów zapewnia Centrum.

3. Opowiem Ci o Syberii. Moja magiczna książka

Warsztaty plastyczne adresowane do uczniów szkoły podstawowej i szkoły średniej. Czas trwania ok. 1,5 h

Warsztaty plastyczne, których efektem będzie skonstruowanie książki-rzeźby, będącej ilustracją do wybranej baśni syberyjskiej lub opowieści Sybiraka. Dzieci ożywiają książki, które nie znajdują już swoich czytelników. W ich rękach opuszczone i niechciane, zamiast trafić na makulaturę, otrzymują drugie życie, służąc jako materiał do zbudowania kolejnej literackiej narracji. Dzieci uczą się obcowania z książką, dokonują swoistego przekładu intersemiotycznego, przenosząc usłyszaną historię o ludach syberyjskich lub losach Sybiraków na przestrzenną formę ilustracji do tekstu. Prace dzieci zostaną wyeksponowane w Centrum Edukacyjno-Wystawienniczym Muzeum Pamięci Sybiru. Materiały do warsztatów zapewnia Centrum. Podczas warsztatów dla młodzieży liceum historię z zesłania relacjonują Sybiracy.

4. Zesłańcze drogi białostoczan

Lekcja muzealna adresowana do uczniów szkoły średniej. Czas trwania ok. 1h    

Zajęcia mają na celu popularyzację historii regionalnej. Uczniowie poznają losy rodzin białostockich zesłanych do Kazachstanu, uczestniczą w mini grze przygotowanej przez pracowników Muzeum, przybliżającej losy Sybiraków. Na podstawie fragmentów wspomnień i listów z zesłania zapoznają się z zesłańczą codziennością, poznają historie przedmiotów zgromadzonych w Muzeum, przekazanych przez Sybiraków i wyeksponowanych na wystawie czasowej.

5. Dlaczego Franek pojechał na Sybir?

Warsztaty adresowane do uczniów szkoły podstawowej z klas 4-6. Czas trwania ok. 1h

Uczniowie poznają podstawowe zagadnienia związane z tematyką deportacji z lat 1940 - 1941. Analizują mapę Syberii i Kazachstanu pod kątem ustalenia miejsc, do których byli zsyłani Polacy, a przede wszystkim mieszkańcy Podlasia, bohaterowie krótkich relacji, z którymi pracują dzieci. Analizowany tekst źródłowy to wspomnienia dzieci zesłanych na Sybir. Uczestnicy warsztatów ustalają okoliczności aresztowania wybranych bohaterów, rekonstruują przebieg transportu zesłańców. Opisują mechanizmy deportacji. Mówią o emocjach zsyłanych bohaterów dziecięcych. Wizualizują odległości, które przebyli poszczególni bohaterowie (praca z mapą – wytyczanie trasy podróży z Polski na Sybir; gra dydaktyczna). Poznają historie wybranych przedmiotów z ekspozycji stałej min. tłuczka, listu do Marysi, podręcznika do nauki języka rosyjskiego, ziemi z majątku Dobra Wólka.

Zajęcia kończy refleksja o przyczynach wywózek na Sybir. Uczniowie, oglądając film „Franek”, szukają odpowiedzi na pytanie: Dlaczego Franek pojechał na Sybir?

6. Historia drewnianego konika – Sybir oczami dziecka

Lekcja/warsztaty adresowane do uczniów szkoły podstawowej z klas 1-3. Czas trwania ok. 1h

Uczniowie młodszych klas szkoły podstawowej zapoznają się z problematyką deportacji. Budują wiedzę o niej na podstawie analizy własnych emocji, towarzyszących wykonywaniu zadań i będących rekonstrukcją sytuacji, w których znalazły się dzieci deportowane razem z rodzicami na Sybir. Uczniowie analizują sytuację nagłego wtargnięcia obcych ludzi agresorów do domu. Uczestnicząc w grze dydaktycznej, kategoryzują czas. Określają różne miary czasu w kontekście wykonywanych czynności. Ćwiczenia mają im przybliżyć sytuację deportowanych rodzin, które musiały w krótkim czasie przygotować się do drogi na Sybir. Uczniowie sporządzają listę przedmiotów i rzeczy, które zabraliby ze sobą, pakując się w pośpiechu i w wyniku zaskoczenia, w podróż w nieznane (gra dydaktyczna). Pracując w grupach, analizując eksponaty z wystawy stałej MPS, ustalają, jaką mogły odegrać rolę w życiu zesłańca. Uczestnicy warsztatów szukają odpowiedzi na pytania: Co robiły na Syberii dzieci? Czy zesłane dzieci mogły się bawić? Czy dzieci chodziły do szkoły? Jak wyglądał rozkład dnia małego Sybiraka? Pomagają im w tym skany zdjęć dzieci na Sybirze ze zbiorów MPS oraz eksponaty z wystawy min. świadectwo szkolne i zeszyt do nauki języka rosyjskiego. Warsztatom towarzyszy film promocyjny MPS pokazujący historię Józefa Panasiuka i jego zabawki – drewnianego konika.

7. Bronisław Piłsudski – król Ajnów

Lekcja/warsztaty adresowane do uczniów szkoły podstawowej z klas 6-8 i szkoły średniej. Czas trwania ok. 1h

Tematem zajęć jest niezwykła sylwetka zesłańca, badacza i brata Józefa Piłsudskiego.

Życie Bronisława, starszego o rok brata Józefa, przypomina scenariusz filmu akcji - polityczny więzień skazany za terroryzm, samouk, który zdobył uznanie w świecie nauki. Na Sachalinie otrzymał przydomek "króla Ajnów”. Zainteresowania Piłsudskiego obejmowały żyjących na Sachalinie Ajnów, Niwchów (nazywanych Gilakami), Oroków i tunguskie plemiona z dorzecza Amuru. Bronisław zebrał bogatą kolekcję zdjęć Ajnów, teksty folklorystyczne, zapisy słownikowe, materiały etnograficzne oraz nagrania dźwiękowe na woskowych wałkach. Swoją pasję etnograficzną realizował przy pomocy najnowocześniejszych na przełomie XIX i XX w. zdobyczy techniki - aparatu fotograficznego, fonografu, a nawet kamery filmowej.

Na warsztatach uczniowie poznają kulturę Ajnów, opisywaną przez badacza – przybliżone zostaną zwyczaje ajneńskie, ubiór, rytuały. Uczniowie poznają legendy Ajnów. Odtworzą również z pomocą farbek rytualne tatuaże ajneńskie.

W roku 2018 mija sto lat od śmierci Bronisława Piłsudskiego, przybliżenie sylwetki badacza koresponduje więc z obchodami 100 lat odzyskania przez Polskę niepodległości.

8. Tajemnicze wzory Ajnów

Warsztaty plastyczne adresowane do dzieci przedszkolnych i klas 1-3. Czas trwania ok. 1h

Tematem zajęć jest niezwykła ludność Ajnu, opisana przez Bronisława Piłsudskiego, który zesłany na Sachalin, zebrał bogatą kolekcję przedmiotów codziennego użytku, zdjęcia Ajnów, pieśni nagrane fonografem, zapisane na woskowych wałkach. Ocalił tym samym ginącą kulturę. Ajnu – to rdzenna ludność Hokkaido – najbardziej na północ wysuniętej wyspy Archipelagu Japońskiego. Hokkaido było zamieszkałe przez Ajnów od 7000 lat. Słowo „ajnu” znaczy “człowiek” – w znaczeniu “prawdziwy człowiek”, “człowiek honoru”. Charakterystyczną cechą tego narodu było tatuowanie ust i rąk. Tatuowane były tylko kobiety. Pierwsze tatuaże wykonywano już siedmioletnim dziewczynkom. Kiedy kobieta wychodziła za mąż, wykonywano jej tatuaż uśmiechu. Kobiety Ajnu swój stan cywilny i rodzinny miały dosłownie wypisany na twarzy. Prócz "uśmiechu" falistymi liniami tatuowano okolice brwi i ozdabiano ręce różnorodnymi wzorami.

Na warsztatach uczestnicy poznają ciekawostki dotyczące życia Ajnów, projektują i wykonują zakładki do książek z tradycyjnymi wzorami ajneńskimi (papier, tektura, wstążka, plecionka, sznurek) wykonują sobie zmywalne tatuaże - wzory ludu Ajnu, malowane na rękach farbami wodnymi.

9. Z Syberii pod Monte Cassino

Lekcja muzealna adresowana do uczniów szkoły podstawowej i średniej. Czas trwania ok. 1h

Zajęcia przybliżają historię utworzenia Armii gen. Andersa w ZSRR i losy białostoczan, którzy z gen. Andersem przeszli szlak bojowy. Uczniowie zgłębiają temat na podstawie listów Sybiraków, wspomnień gen. Andersa, dokumentów filmowych oraz pamiątek po andersowcach. Osią konstrukcyjną zajęć są losy Piotra Sawickiego – Sybiraka, żołnierza 2. Korpusu Polskiego, założyciela Białostockiego Teatru Lalek, twórcy białostockiej rzeźby „Kawelin”.

10. Opowiem Wam o syberyjskim Białymstoku

Lekcja muzealna adresowana do uczniów szkoły podstawowej i średniej. Czas trwania ok. 1h

220 kilometrów na północny zachód od Tomska na Syberii, blisko 3700 od Białegostoku w województwie podlaskim, leży mała wioseczka, imiennik stolicy Podlasia. Syberyjski Białystok założyła grupa Polaków, przybyłych na tamte tereny w 1898 roku. Trafili wówczas do kolonii Nowa Rybałtowska. Nie byli zesłańcami – przyjechali jako dobrowolni osiedleńcy z guberni grodzieńskiej. Szukali dobrego miejsca do życia. Rok 1937 to „czarna karta” w historii wioski. Od sierpnia 1937 roku rozpoczęły się aresztowania Polaków. Najtragiczniejszą datą była noc z 11 na 12 lutego 1938 roku, kiedy to NKWD aresztowało prawie wszystkich mężczyzn z wioski – blisko 90 osób. Wszystkich przemieszczono do Kołpaszewa, rozstrzelano 85 białostoczan. Do dziś w Białymstoku żyją potomkowie przesiedleńców, starsze pokolenie mówi i modli się po polsku. Losy syberyjskich białostoczan ilustrują mechanizmy tzw. operacji polskiej przeprowadzonej przez Stalina w latach 1937-1938.

Uczniowie poznają historię syberyjskich białostoczan i losy miejscowej świątyni, usłyszą potomków założycieli osady. Zobaczą niezwykłe zdjęcia syberyjskiego Białegostoku, przekazane nam przez badaczy i podróżników, którzy odwiedzili syberyjski Białystok.

11. Pamiętamy! – rocznicowe spotkania z historią

Warsztaty plastyczne adresowane do uczniów z klas 7-8 szkoły podstawowej i szkoły średniej. Czas trwania ok. 1,5h

Chcąc rozpowszechnić wiedzę o historii wśród młodych ludzi i mieszkańców Białegostoku, zapraszamy uczniów do współpracy w ramach wspólnego uczczenia najważniejszych obchodów rocznicowych związanych z naszym regionem, dziejami ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej oraz losami polskich obywateli zesłanych i deportowanych na Sybir. Podczas spotkań uczestnicy wezmą udział w krótkich prelekcjach wprowadzających do danej tematyki historycznej. Wykorzystując stare zdjęcia, fotokopie i inne materiały archiwalne ze zbiorów Muzeum, uczniowie będą wspólnie tworzyć plakaty upamiętniające dane wydarzenie. Zapoznają się z różnymi formami plastycznymi i technikami tworzenia plakatów, z których najlepsze zawisną w muzealnej galerii bądź na białostockich ulicach, zwiększając tym samym wrażliwość i świadomość mieszkańców na otaczającą ich historię.

12. Kraj Rad, czyli o co chodzi z sierpem i młotem

Lekcja muzealna adresowana do uczniów szkoły średniej. Czas trwania ok. 1h

Jest zima 1917 roku, Rosja władana przez cara Mikołaja II Romanowa od trzech lat toczy krwawą wojnę z państwami Trójprzymierza. Państwo boryka się z coraz większymi problemami gospodarczymi, brakuje podstawowych produktów. Szpitale pełne są ciężko rannych, a wojska rosyjskie od wielu miesięcy znajdują się w odwrocie. Niezadowolenie wśród prostych ludzi sięga zenitu. Daje to pole do działania zwolennikom nowej idei - komunizmu. Rewolucja wisi w powietrzu.

Celem zajęć jest pokazanie procesu, który doprowadził do obalenia w Rosji władzy carów i zastąpienia jej "dyktaturą proletariatu". W trakcie zajęć uczestnicy poznają kulisy rewolucji lutowej i październikowej oraz założenia funkcjonowania systemu sowieckiego w pierwszych latach istnienia.

13. Ich tragiczne losy – o „operacji polskiej” NKWD

Lekcja muzealna adresowana do uczniów szkoły średniej. Czas trwania ok. 1h

Uczniowie poznają konsekwencje rozkazu nr 00485 Nikołaja Jeżowa oraz przebieg „operacji polskiej” na przykładzie syberyjskiej wioski Białystok (obwód tomski). Pierwsze aresztowania w polskiej osadzie nastąpiły już 13 sierpnia 1937 roku. Apogeum nastąpiło z 11 na 12 lutego 1938 roku, kiedy to NKWD zatrzymało, a następnie rozstrzelało większość białostockich mężczyzn.

Młodzież samodzielnie odkrywa makroskalę zbrodni poprzez przełożenie danych statystycznych na liczbę zakropkowanych kartek (np. układanych na podłodze sali). Uczniowie analizują mechanizm aresztowania na przykładzie dokumentów sprawy Anieli Narkowicz. Zajęcia kończy gra dydaktyczna przekonująca, iż ofiary „operacji polskiej” były represjonowane bezpodstawnie.

14. „Niech się śmieją polskie dzieci śmiechem odrodzenia!”

Lekcja muzealna adresowana do przedszkoli i uczniów klas 1-3 szkoły podstawowej. Czas trwania ok. 30 min.

Podczas zajęć uczestnicy będą mogli cofnąć się w czasie do roku 1924. Marszałek Józef Piłsudski pierwszy raz nagrał wtedy swój głos i zostawił w nagraniu specjalne zadanie dla dzieci – słowa tej prośby są tytułem lekcji. Uczestnicy odsłuchają nagranie i będą mogli wypełnić misję od Marszałka. Każdy otrzyma specjalne rekwizyty – rogatywki i wąsy Piłsudskiego. Tak przebrane dzieci nagrają (audio lub wideo) podziękowania z okazji setnej rocznicy odzyskania niepodległości oraz swój śmiech.

Następnie na dużej mapie Europy i Azji wśród wielu konturów symboli odnajdą wąsy, i naklejkami z wąsami pooznaczają miejsca, gdzie przebywał Marszałek. Będą wśród nich miejscowości na Syberii, gdzie Piłsudski przebywał w młodości jako zesłaniec.

Dokumenty do pobrania

Oferta edukacyjna MPS.pdf

rozmiar: 1.01 MB PDF pobierz
Do góry